NHỮNG CÂU ĐỐI NỔI TIẾNG

ENGLISH SECTIONVĂN HỌC THẾ GIỚINGÔN NGỮVĂN HỌCVĂN MINHVĂN HÓAKIỀU HỌCGIỚI THIỆU SÁCHGIÁO DỤCDANH SÁCH

CÂU ĐỐI

對聯

Trần Bích San

Dân tộc việt nam từ cổ xưa đã tổ chức triển khai thành thôn hội sinh sống sinh hoạt vùng khu đất Bắc Kỳ với miền rất bắc Trung Kỳ ngày nay.

Bạn đang xem: Những câu đối nổi tiếng

vào lúc vn còn ở trình độ chuyên môn bán khai thì bị Tàu đô hộ hơn 1000 năm (từ 207 TTL mang đến 939 STL). Với chủ trương đồng bộ của tín đồ Tàu sau một thời gian dài tất yếu không thể tránh khỏi bị ảnh hưởng về nhiều phương diện.

Sau lúc Ngô Quyền đánh tan quân phái mạnh Hán trên sông Bạch Đằng đem lại được nền hòa bình vào năm 939, nước ta vẫn bị ảnh hưởng của Tàu về phương diện tư tưởng cùng văn hóa. Chữ Tàu được sử dụng làm văn tự của giang sơn trong câu hỏi học hành, thi cử, chế độ lệ, giấy tờ. Sĩ phu theo đạo Nho, học tập thi cử, viết văn bằng văn bản Nho (chữ Tàu bị Việt hóa), trứ tác thơ văn cũng theo các thể văn cùng lề qui định văn chương Tàu.

Cuối nạm kỷ vật dụng 13, Hàn Thuyên sáng tác thi ca bằng chữ Nôm (chữ riêng biệt của việt nam biến chế trường đoản cú chữ Nho nhưng thành), nhờ vậy tạo được trào lưu viết văn bằng chữ Việt. Từ bỏ đó sau này mới có tương đối nhiều tác phẩm bằng chữ Nôm nhưng các thể thơ văn, phép tắc, niêm quy định phỏng theo thơ Tàu, chỉ có một trong những ít là của riêng biệt nước ta.

Thi pháp của ta có nghĩa là thi pháp Tàu. Thơ, phú, văn tế, văn bia, cho tới thể lục chén bát hay tuy vậy thất lục bát của ta cũng đều phải sở hữu câu đối nghỉ ngơi trong.

CÁC THỂ VĂN

Các thể văn mượn của Tàu tất cả 3 loại:

1. Vận Văn 韻 文: (vận = vần) các loại văn gồm vần gồm thơ Đường, thơ Cổ Phong, Cổ Phú, Đường Phú cùng Văn Tế. Vận văn tất cả vần nghỉ ngơi câu cuối, hầu hết thơ, phú chữ nôm đông đảo theo Đường cách. Bài phú sớm nhất có thể của ta hiện còn là về đời Mạc. Văn Tế theo thể Đường Phú chỉ thấy mở ra vào thời bên Tây Sơn. Những thể văn của riêng việt nam đều nằm trong về văn vần gồm tất cả lục bát, song thất và những biến thể của 2 loại này là hát nói, sẩm, lý, hề, điên, tuồng.

2. Tản Văn 散 文:(tản = tản mác, không biến thành kiềm thúc, từ bỏ do) không có vần cũng không cần thiết phải đối, có nghĩa là văn xuôi.

3. Biền Văn 騈 文: (biền = 2 con con ngữa đi sóng nhau) còn gọi là biền ngẫu 偶, đối ngẫu 對 偶, là một số loại văn không vần nhưng có đối gồm những thể Câu Đối, Tứ Lục (Chiếu, Hịch, Cáo), Văn Sách, gớm Nghĩa. Biền văn là loại văn có đối vào câu. Những loại biền văn bao gồm rất ít trong văn chữ Nôm. Nhì thể Văn Sách và Kinh Nghĩa chỉ với mấy bài bác của Lê Quí Đôn nhưng tương tự như ông làm cho để đùa chọc ghẹo với lối văn khoa cử. Thể tứ lục tất cả vào thời công ty Tây Sơn được dùng trong Chiếu, Cáo, Hịch.

ĐỐI vào THƠ VĂN

Định Nghĩa

Đối là 2 chữ, câu, hoặc đoạn văn đi sóng song với nhau cân xứng, 1-1 nhau bao gồm cả ý lẫn lời.

Luật Đối

Phép đối nhập vai trò khôn xiết quan trọng. Ngoài những chữ đối nhau còn có các câu hoặc đoạn văn đối nhau. Không đông đảo trong vận văn và biền văn bắt buộc phải dùng phép đối, trong cả tản văn mặc dù không bắt buộc nhưng đôi lúc cũng đề xuất dùng cho câu văn được cân nặng đối, xuôi tai, êm ái, du dương.

1. Đối ý

Hai ý tưởng tương xứng nhau, chẳng hạn như trong bài xích Chiều Hôm nhớ Nhà của Bà thị trấn Thanh Quan, câu 3 cùng 4 là hai cảnh cân xứng trong chiều tối tà, một mặt là hình ảnh vài cánh chim bay về tổ ngược lại với một bên là bạn lữ khách tha hương thơm bâng khuâng ghi nhớ nhà:

Ngàn mai loáng thoáng chim về tổ Dặm liễu bâng khuâng khách nhớ nhà

2. Đối chữ

Đối về thanh của chữ và đối về loại của chữ.

– Đối về thanh: vần bằng đối với vần trắc, với ngược lại, vần trắc so với vần bằng. Trong thể thơ những chữ vào câu đều đề xuất đối về thanh, tuy thế trong thể phú chỉ cần đối một vài ba chữ theo lệ sẽ định về thanh cơ mà thôi.

– Đối về loại: hai chữ đề nghị cùng một loại, tất cả 2 loại:

Thực tự (chữ nặng): như trời đất, cây cỏ, đơn vị cửa, ao vườn, v.v.Hư tự (chữ nhẹ): như những chữ thì, là, mà, vậy, ru.

Thực tự phải so với thực tự, lỗi tự phải đối với hư tự. Nói phương pháp khác, 2 chữ đối nhau nên cùng một tự nhiều loại như danh từ so với danh từ, tĩnh từ đối với tĩnh từ, trạng từ so với trạng từ, hễ từ so với động từ. Nếu gồm chữ Nho thì chữ đối cũng cần là chữ Nho.

Thí dụ: câu 5 với 6 trong bài xích Đi Thi của Trần Kế Xương:

Lộc nước cũng dựa vào thêm giải ngạch Phúc nhà may được sạch sẽ trường quy (giải ngạch so với trường quy)

Nếu đối được cả về ý lẫn chữ thì được điện thoại tư vấn là đối chỉnh tuyệt đối cân.

Câu đối là bước đầu tiên căn bạn dạng làm văn. Một câu đối vài chữ nhưng mà làm được thì nhiên hậu mới có thể sáng tác các loại khác như thơ, phú, bài xích đoạn, văn sách, gớm nghĩa. Câu đối dễ dàng so với những loại thơ văn khác do vỏn vẹn chỉ bao gồm 2 câu nhưng mà rất khó. Mỗi từ buộc phải chọn lựa, gạn lọc, so sánh làm thế nào để cho chắc chắn, già dặn, đối chọi, cân nặng xứng, xắp đặt, mài dũa, gọt tỉa mang đến phân minh, gọn gàng gàng, sáng sủa sủa. Ý đối mang đến hay và đề xuất sâu xa, rạm thúy.

VẾ CÂU ĐỐI

Định Nghĩa

Vế câu đối chữ Nho là đối liên 對 聯, doanh liên, doanh thiếp (doanh = mẫu cột, liên = đối nhau, thiếp = miếng giấy gồm viết chữ) là 2 câu văn đi sóng đôi với nhau tương xứng cả về ý, chữ, cùng luật bởi trắc, mỗi câu là 1 vế. Vế câu đối gọi là đôi liễn (do hiểu trại tự chữ liên) là 2 bức lâu năm làm bằng giấy bồi hoặc vóc lụa, mỗi bên viết một vế của câu đối, cần sử dụng dán lên cột nhà hoặc treo tường. Câu đối thờ làm bằng gỗ sơn mài, chữ xà cừ hoặc tô son thiếp vàng.

Câu đối vị một bạn làm thì câu trước gọi là vế bên trên (bắt buộc chữ cuối của vế trên phải là vần trắc), câu sau gọi là vế dưới (chữ ở đầu cuối phải là vần bằng). Nếu vì chưng hai người làm thì câu của fan làm trước điện thoại tư vấn là vế ra (không bắt buộc chữ cuối cần là vần trắc, vần nào thì cũng được), câu của người làm sau đáp lại call là vế đối.

Cách Treo Câu Đối

Chữ Nho hay chữ hán khi viết từng chữ thì những nét đi từ trên xuống dưới, từ trái sang trọng phải. Nguyên câu đề xuất viết từ bên trên xuống dưới cùng từ yêu cầu sang trái (bìa trước quyển sách chữ Nho là bìa sau của sách Chữ Quốc Ngữ).

Khi treo câu đối thì vế trên treo bên tay phải, vế dưới treo bên tay trái của tín đồ nhìn vào câu đối. Bạn ta chỉ treo câu đối bởi một bạn làm, không người nào treo câu đối một bạn ra, fan khác đối.

Với Chữ Quốc Ngữ, khiến cho dễ đọc, câu đối chữ Việt được treo thuận tức là vế trên ở mặt trái, vế bên dưới ở bên yêu cầu của bạn đứng nhìn, phát âm câu đối.

*
*

Xuân tái đáo môn tiền phúc đáo

Hoa hựu khai thiên nước ngoài thi khai

Cách treo câu đối chữ Nho giỏi chữ Nôm: vế trên bên phải, vế dưới phía trái (câu cuối vần trắc treo bên tay phải, câu cuối vần bằng treo bên tay trái)

*
*

Cách treo câu đối chữ Quốc Ngữ trường đoản cú trái lịch sự phải

(vế trên mặt trái, vế dưới mặt phải)

I. CÁC THỂ VÀ LUẬT CỦA VẾ CÂU ĐỐI

Vế câu đối không hạn chế số chữ, lâu năm ngắn thế nào cũng được, có 3 thể đó là Tiểu Đối, Câu Đối Thơ, Câu Đối Phú.

1. Tiểu Đối

Thể tè Đối là câu đối bao gồm 4 chữ hoặc ít hơn. Yêu cầu vần của chữ cuối vế bên trên phải trái lại với vần của chữ cuối vế dưới. Bằng so với trắc cùng ngược lại, nếu toàn bộ các chữ của 2 vế thuộc đối nhau về bằng trắc thì giỏi nhất.

Đông Tây! đông Tây! vắng tanh khách! vắng tanh khách!

Giai thoại: Hoàng Tích Chu chủ cây viết báo Đông Tây ở tp hà nội hay tới lui phố Khâm Thiên vì quen thân cùng với bà Đốc Sao là gia chủ hát cô đầu mặc dù ông trù trừ đánh trống nhà trò và bà nhà cũng chưa hề gõ phách bao giờ. Câu đối bên trên diễu chòng ghẹo hai bạn khi thấy bọn họ Hoàng giơ cao roi chầu đánh mấy tiếng trống dạo bước Tom! Tom! Tom! Tom! mà music từa tựa như Đông Tây! Đông Tây! Trong khi bà Đốc gõ dịp phách đáp lại kêu lát chát, lát chát âm thanh nghe gần giống như Vắng khách! vắng khách!

Câu đối đùa cợt dí dỏm ở đoạn chữ đông là đông đúc, đông Tây còn tức là nhiều người Pháp, vế bên dưới chữ “vắng” đối với “đông”, chữ khách còn có nghĩa là người Tàu, vắng khách hàng là không nhiều Tàu so với nhiều Tây. Thêm nữa, Đông Tây là tên tờ báo của Hoàng Tích Chu, còn vắng khách hàng chỉ sự ế hàng tồn kho nhà cô đầu của bà Đốc Sao.

2. Câu Đối Thơ

Thể Câu Đối Thơ là câu đối tuân theo thể thơ ngũ ngôn (5 chữ) hoặc thất ngôn (7 chữ):

– Thể ngũ ngôn

Vắt vẻo sườn non trạo

Lơ thơ mấy ngọn chùa

(Vô Danh, câu thực của ngũ ngôn)

Nỗi ấy biết cùng ai

Cảnh này bi đát cả dạ

(Nguyễn Khuyến, câu luận của ngũ ngôn)

– Thể thất ngôn

Một dòng cùm lim chân gồm đế cha vòng xích sắt cách thì vương

(Cao Bá Quát)

Ba hồi trống giục đù phụ thân kiếp

Một kém gươm đưa đéo mẹ đời

(Cao Bá Quát)

Bình Dương, Bồ phiên bản vô Nghiêu, Thuấn

Mục Dã, Minh Điều hữu Võ, Thang

(Cao Bá Quát, Hịch Khởi Nghĩa)

Phải theo đúng luật bởi trắc của 2 câu thực (3 & 4), hoặc 2 câu luận (5 và 6) trong lối thơ ngũ ngôn và thất ngôn.

Lưu ý: nếu thấy câu đối thơ nào không áp theo luật thơ ngũ ngôn và thất ngôn thì các câu ấy tuân theo luật bằng trắc của thể câu đối phú.

3. Câu Đối Phú

Chữ cuối 2 vế yêu cầu theo giải pháp bằng, trắc. Chữ cuối vế trên là vần bằng thì chữ cuối vế dưới cần là vần trắc, hoặc ngược lại. Làm theo lối đặt câu của thể phú, bao gồm 3 loại:

3.1 song Quan (song quan 雙 關 = hai cửa): là câu đối bao gồm từ 6 cho 9 chữ:

Mười rằm trăng náu mười sáu trăng treo

Tháng chạp sấm ra tháng bố sấm dậy

Đồ siêng trà nóng đất sứt vòi vĩnh Cuộc uống rượu be sành chắp cổ

(Nguyễn Công Trứ, Hàn Nho Phong Vị Phú)

Trói chân kỳ kí tra vào rọ Rút ruột tang bồng trả nợ cơm

(Nguyễn Công Trứ, Tự Vịnh)

Kỳ kí: tên 2 loại ngựa quý. Kỳ 騏 ngựa xám, con ngữa tốt. Kí 驥: con ngữa kí ngày đi nghìn dặm mà lại thuần.

Tang bồng: tang 桑: gỗ dâu, bồng 蓬: cỏ bồng. Xa xưa cung làm bằng gỗ dâu (tang hồ nước 桑弧: cung dâu), thương hiệu làm bởi cỏ bồng. Nhị chữ tang bồng hay đi cùng với hồ thỉ. Hồ 弧: mẫu cung gỗ, thỉ 矢: mẫu tên. Tang bồng hồ thỉ 桑 蓬 弧 矢 ý nói chí có tác dụng trai tung hoành ngang dọc.

3.2 Cách Cú (cách 隔 = chống ra, cú 句 = câu): mỗi vế câu đối chia thành 2 đoạn:

– Đoạn trước ngắn, đoạn sau dài

Đất chẳng nên chồng/đem giữ hộ thịt xương sao lợi? Trời mà chết vợ/thử xem gan ruột mần răng? (Thày đồ xứ Nghệ khóc vợ)

Đoạn trước dài, đoạn sau ngắn

Bình gấm phất phơ/oanh chọc én

Trướng hoa nghiêng ngửa/phượng đè loan (Tú Xuất, mừng đôi trai gái bắt đầu thành hôn)

Nguyên là câu đối chữ Nho:

Loan đề phượng ngữ/nghênh hoa trướng

Yến trục oanh phi/phất cẩm bình

Nghĩa là:

Chim loan hót, chim phượng ca, nghênh đón trướng hoa

Chim yến đuổi, chim oanh bay, rung động màn gấm

Đọc ngược câu đối chữ Hán:

Bình cẩm phất phi, oanh trục yến

Trướng hoa nghênh ngữ, phượng đề loan

Nghĩa là:

Bình gấm phất phơ, oanh chọc én

Trướng hoa nghiêng ngửa, phượng đè loan

Câu đối cần lao vì nguồn gốc xuất xứ từ đọc ngược lại của câu đối chữ Nho, nhưng lại nói được cảnh phòng the “phượng đè loan” của song trái gái mới lấy nhau thì thừa tài tình.

3.3 Gối Hạc (hay Hạc Tất) 鶴 膝: từng vế câu đối có từ 3 đoạn trở lên, đoạn thân (gọi là đậu câu) thường xuyên ngắn xen vào 2 đoạn tê như mẫu đầu gối thân 2 ống chân con hạc.

Chữ cuối của một vế với chữ cuối của toàn bộ các đậu câu (tất cả những đoạn phía trước đoạn cuối cùng, tất cả đoạn đầu) đề xuất theo luật bằng trắc. Nếu như chữ cuối của vế vần bởi thì chữ cuối của toàn bộ đậu câu cần là vần trắc, cùng ngược lại.

Câu đối bao gồm 3 đoạn

Trên quan bên dưới dân/sao đến trên thuận dưới hòa/lắm kẻ yêu hơn nhiều người dân ghét

Người thôn trong họ/ quý hồ kế bên êm vào ấm/một câu nhịn là chín câu lành

Câu đối gồm 4 đoạn

Nghển cổ cò/trông bảng không tên/Trời đất hỡi/văn chương xuống bể

Lủi đầu quốc/về nhà gọi vợ/mẹ đĩ ơi/tiền gạo lên trời

Người nước Nam/hỏi tiếng Tây không biết tiếng Tây/hỏi giờ đồng hồ Tàu chưa bao giờ tiếng Tàu/cho cần phải minh tiên vương chi đạo dĩ đạo

Nhà phía Bắc/người không rét thì mình đã rét/người chưa bức thì mình đã bức/mới call là tiên người đời nhi ưu chi ưu

(Nguyễn Khuyến)

Minh tiên vương bỏ ra đạo dĩ đạo tức là làm phân minh cái đức của vua đời trước cơ mà noi theo. Tiên người đời nhi ưu chi ưu tức là lo trước hầu hết điều lo của gần như người.

Câu đối này rất dị ở chỗ có cả tiếng hán và chữ Nho.

– Câu đối bao gồm 5 đoạn

Đồ vương vãi tranh bá/thôi nói bỏ ra lịch thay đổi số trời/hỏi trước sau hơn tư ngàn năm/nước biếc non xanh/bờ cõi ai xây cương vực ấy

Vấn tổ search tông/nay vẫn tồn tại lăng xưa miếu cũ/kể những ít nhì mươi lăm triệu/con bọn cháu đống/cỗi cành đâu chẳng cỗi cành trên đây (Nguyễn Kỳ Nam, câu đối thường Thượng Vua Hùng)

4. Câu Đối Khổ Độc

Khổ độc có nghĩa khó khăn đọc, ko xuôi tai, nặng nề nghe.

Mười mấy khóa còn gì, nhờ trời tất cả phúc có phận

Năm mươi tuổi thành tài, mừng ông càng dẻo càng dai

(Vợ Bùi trả mừng ông chồng thi đỗ)

Vế đầu, cuối đoạn 1 vần bằng (gì), vế bên dưới cuối đoạn 1 phải vần trắc, nhưng vẫn luôn là vần bởi (tài).

5. Câu Đối Thất Luật

Các câu đối không áp theo luật đối (về ý và thể loại) là các câu đối thất luật. Thí dụ như chữ cuối của vế trên và vế bên dưới không đối nhau:

Tháng tám gặt chin tháng một

Nồi tứ mua năm quan tiền sáu

Vế bên trên câu cuối vần trắc (một), vế bên dưới câu cuối lẽ ra bắt buộc vần bằng, nhưng lại ở đây vẫn là vần trắc (sáu).

II. CÁC LOẠI CÂU ĐỐI

Được phân loại theo ý nghĩa, câu đối gồm các loại sau:

01. Câu Đối Tết (Xuân thiếp 春 帖)

Dán nhà, đền, miếu vào lúc tết Nguyên Đán.

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ

Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh

*

Dựng cây nêu ngày tết – Tranh mộc bản

Thiên hạ xác rồi còn đốt pháo

Nhân tình trắng nỗ lực lại quẹt vôi

(Tú Xương)

Chiều ba mươi, nợ hỏi tít mù, co chân đạp thằng bựa ra cửa Sáng mồng một, rượu say túy lúy, giơ tay bồng ông phúc vào nhà

(Nguyễn Công Trứ)

Chúng nó dở người vô cùng, pháo nổ đì đùng thêm mất chó

Ông đây khôn bất trị, rượu say túy lý lại nằm mèo

(Nguyễn Khuyến)

Khi chén rượu, khi cuộc cờ, nét vẽ, cung bầy câu thơ, làng đùa biết cho đủ

Lúc mây mưa, dịp hoa sớm, nước biếc, trăng vào gió mát, ngày xuân hãy còn dài

(Câu đối Tết, tập Kiều)

Tối bố mươi, khép cánh càn khôn, ních chặt lại kẻo ma vương đem quỉ tới sáng sủa mồng một, lỏng then chế tạo ra hóa, mở toang ra mang lại

thiếu nữ rước xuân vào

(Hồ Xuân Hương)

*

Tranh Tết

02. Câu Đối những Dịp Vui, Buồn

Làm một trong những dịp vui như chúc thọ, thi đỗ, đám cưới, công ty mới, thăng tiến hoặc trong dịp tang ma, yêu thương tiếc bạn thân.

Mừng chúng ta đỗ đại khoa:

Nhất cử đăng Hoàng sát Toàn gia vô bạch đinh

Hoàng gần kề : tiến sỹ Đệ Nhị Giáp. Bạch đinh 白丁: chân trắng, tín đồ dân thường.

Nghĩa: thi một đợt đỗ ngay lập tức Tiến Sĩ, cả nhà không gồm ai chân trắng (người nào cũng có bằng cấp, chức tước).

Học trò mừng thày là Tam Đăng Phạm Văn Nghị gồm 2 học trò xuất sắc Trần Bích San với Nguyễn Khuyến phần nhiều đỗ Tam Nguyên:

進 士 祖 黄 甲 孫 鳴 世 文 章 家 四 代

Tiến Sĩ tổ, Hoàng gần cạnh tôn, minh cầm cố văn chương gia tứ đại

渭 川 前 安 堵 後 趨 廷 詩 禮 國 三 元

Vị Xuyên tiền, lặng Đổ hậu, xu đình thi lễ quốc Tam Nguyên

Nghĩa: Ông đỗ Tiến Sĩ, cháu đỗ Hoàng Giáp, một bên văn chương lừng lẫy đến 4 bốn đời

Trước Vị Xuyên, sau lặng Đổ, dưới sân đứng lễ có 2 ông Tam Nguyên

Mừng ông quan liêu chột mắt tên Long đậu Phó Bảng khoa thi võ:

Cung kiếm ra tay, dương gian đổ dồn hai mắt lại long mây chạm chán hội, nhân vật chỉ gồm một ngươi thôi!

(Nguyễn Khuyến)

“Đổ dồn 2 mắt lại”, “chỉ có một ngươi thôi”: nghĩa 1 không còn lời ca tụng, khen tặng, nghĩa 2 người có một mắt.

Phúng viếng tín đồ chết:

Bác vẫn về rồi, đời xứng đáng chán! Tôi còn sinh sống lại, rượu cùng ai?

(Tản Đà)

Phúng viếng bạn văn:

Kìa ai suối vàng xương không nát

Có lẽ ngàn thu tiếng vẫn còn

(Nguyễn Khuyến viếng tang Tú Xương)

Cạm bẫy Người chế tạo hóa khéo căng chi? Qua Giông Tố tưởng thêm Số Đỏ

Số Độc Đắc văn học vừa trúng thế, bỗng hoàn thành Tình không một tiếng Vang

(Đồ Phồn khóc Vũ Trọng Phụng 1939)

Cạm bả Người, Giông Tố, Số Đỏ, Trúng Số Độc Đắc, kết thúc Tình, ko Một tiếng Vang là tên những tác phẩm của Vũ Trọng Phụng.

Người con quay Tơ, Đôi Bạn, về tối Tăm, Anh buộc phải Sống chứ sao Đoạn Tuyệt

Đời Mưa Gió, Lạnh Lùng, Bướm Trắng, buổi chiều Vàng đâu riêng gì Nắng Thu

(Vũ Hoàng Chương viếng tang nhất Linh)

Người cù Tơ, Đôi Bạn, buổi tối Tăm, Anh yêu cầu Sống, Đoạn Tuyệt, Đời Mưa Gió, rét mướt Lùng, Bướm Trắng, Hai buổi chiều Vàng, nắng và nóng Thu là tên các tác phẩm của nhất Linh.

Xem thêm: Danh Sách Những Bộ Phim Có Doanh Thu Cao Nhất 2013, Top 10 Phim Hút Tiền Nhất Năm 2013

Khóc người phối ngẫu:

Đập thượng cổ ra tìm lấy bóng

Xếp tàn y lại để dành riêng hơi

(Vua Dực Tông tự Đức khóc bằng Phi, có bạn cho là của Nguyễn Gia Thiều)

Nhà chỉn vô cùng nghèo thay, nhờ vào được bà hay lam tốt làm, thắt sống lưng bó que, sắn váy quai cồng, tăng tả chân nam chân xiêu, do tớ che chở trong số đông việc

Bà đi đâu vội mấy, làm cho lão vất va vất vưởng, búi tóc củ hành, buông quần lá tọa, gật gù tay đũa tay chén, cùng ai kể lể chuyện trăm năm (Nguyễn Khuyến khóc vợ)

03. Câu Đối Thờ

Tán tụng công đức tổ tiên, tiền nhân, thần thánh nhằm treo trước bàn thờ ông bà, đình chùa, miếu mạo.

Treo ở đền rồng Hùng vương vãi Phú Thọ:

Có tổ bao gồm tôn, gồm tôn bao gồm tổ, tổ tổ tôn tôn, tôn tổ cũ Còn non còn nước, còn nước còn non, non đất nước nước, non nước nhà

04. Câu Đối từ Thuật, từ bỏ Thán

Dán hoặc treo tại phần ngồi chơi, địa điểm uống trà, thư phòng.

Cáo quan lại về quê sống:

Quan chẳng quan thì dân, chiếu trung đình bất tỉnh nhân sự ngưởng ngồi trên, như thế nào lình nào cả, như thế nào bàn ba, xôi làm cho sao, thịt làm cho sao, góp phần làm sao, thủ lợn nhìn lâu trơ cả mắt.

Già chẳng già thì trẻ, bọn tiểu tử lồi lõm đứng trước, này phú, này thơ, này đoạn một, bởi là thế, trắc là thế, lề lối là thế, mắt kê đeo mãi mỏi mặt tai

(Nguyễn Khuyến)

Tự vịnh lúc không thành đạt:

Chị em ơi! ba mươi sáu tuổi rồi, khắp đông tây nam bắc tứ phương trời, đâu cũng lừng danh công tử xác

Trời đất nhẻ! nỗ lực một phen này nữa, xếp cung kiếm nạm thư vào một trong những gánh, có tác dụng cho lừng danh trượng phu kềnh

(Nguyễn Công Trứ)

Cảnh bi hùng dạy học tỉnh lẻ:

Nhà lá bố gian, một thày, một cô, một chó cái Học trò dăm đứa, nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi (Cao Bá Quát)

05. Câu Đối Tức Cảnh

Nhân tiền cảnh mắt mà lại làm ngay câu đối.

Trượt xẻ xoạc chân:

Giơ tay với test trời cao tốt Xoạc cẳng đo xem khu đất vắn lâu năm (Hồ Xuân Hương)

Cảnh thanh nhàn trăng thanh, gió mát:

Gió tựa tường ngang, sườn lưng gió phẳng Trăng nhòm cửa sổ, mắt trăng vuông

06. Câu Đối Đề Tặng

Tiệm cắt tóc:

Cười phấn chọc ghẹo son, tô điểm tóc tai bạn tứ xứ Mài dao tiến công kéo, mở có mày mặt khách năm châu

Hàng thợ nhuộm:

Đã chót nhúng tay, xấu phần nhiều hơn giỏi lỏi Quý hồ nước thuận mắt, thắm lắm lại phai nhiều

Hàng làm thịt lợn:

Tứ thời bát tiết canh phổ biến thủy

Ngàn liễu đôi nhân tình dục điểm trang

07. Câu Đối Trào Phúng

Nguyễn Khuyến trêu ghẹo một ông Chánh Tổng bị cách mới được phục chức và bao gồm nhà mới:

Nhất cận thị, nhị cận giang, demo địa khả phong giai ghen tuông ốc

Sống sống làng, sang ở nước, mừng ông nay lại vểnh râu tôm

– nhất cận thị, nhị cận giang: thứ nhất gần chợ, sản phẩm nhì sát sông.

– tị ốc: bởi câu Đường ngu chi thời, khả ganh ốc nhi phong tức thị về đời Đường đần nước có không ít người hiền bắt buộc nhiều nhà ở liền vách nhau số đông được khen thưởng. Vế trên toàn chữ Nho, vế bên dưới toàn chữ Nôm, đó là câu đối độc đáo trong kho tàng câu đối nuớc ta.

Đùa chú tiểu nói ngọng, diễu trêu ghẹo nhà sư già móm rụng hết răng ở miếu Đọi nằm trong tỉnh Hà phái mạnh thiếu đạo đức, tin vào bùa phép bậy bạ:

Phất phạt phóng phong phan, pháp phái phi phù phù phụng Phật Căn căn canh cổ kệ, cao ca kỷ cứu cứu cùng kinh

(Nguyễn Khuyến)

Vế bên trên là giọng không còn hơi của bạn già, vế dưới nhái ngôn ngữ ngọng nhịu. Câu đối là 2 nội dung Nho dịch nôm gồm nghĩa là:

Phất phơ cờ phướn cất cánh trước gió, đạo pháp chiếu lệ đốt bùa, bùa đem thờ Phật

Oang oang hòa giọng gọi kệ cổ, chứa cao tiếng nghiền

ngẫm kinh, nghiền ngẫm mang lại cùng

Câu đối rất phù hợp với cảnh miếu nhưng khi đọc lên thì vế trên rõ ra là giọng lào phào của vị sư già bị móm rụng hết răng, vế dưới chính xác là tiếng nói ngọng líu, ngọng lo của chú ấy tiểu phân phát âm sai một số chữ.

08. Câu Đối chiết Tự

Chiết tự: phân tách = bẻ gãy, phân ra, tách bóc ra, trường đoản cú = chữ, phân tách tự 折 字 nghĩa là lôi ra từng đường nét hoặc từng phần rồi thêm vào một hay những nét không giống của một chữ Nho:

Chữ Đại là cả, bỏ một nét ngang, chữ Nhân là người, chớ thấy người sang bắt quàng làm cho họ

Chữ bì là da, thêm bố chấm thủy, chữ ba là sóng, chớ thấy sóng cả mà vấp ngã tay chèo

Chữ Đại (lớn, cả) nếu mang đi nét ngang làm việc trên thành chữ Nhân (người). Chữ (da) thêm 3 chấm thủy bên trái thành chữ Ba (sóng).

Tự là chữ, chứa giằng đầu, chữ tử là con, nhỏ ai con ấy

Vu là chưng, bỏ ngang lưng, chữ đinh là đứa, đứa nào đứa này

Chữ tự (chữ) cho phần trên thành chữ tử (con), chữ

vu (chưng) vứt gạch ngang thành chữ đinh (đứa).

09. Câu Đối Tập Cú

Lấy phần đa câu bao gồm sẵn trong sách hoặc phương ngôn ca dao để làm câu đối:

Miệng đơn vị quan có gang tất cả thép Đồ nhà cực nhọc vừa nhọ vừa thâm

(vế trên là tục ngữ, vế bên dưới của Trạng Quỳnh)

Tính ông hay, xuất xắc tửu giỏi tăm, tốt nước trà đặc, tuyệt nằm ngủ trưa, tuổi ngoại sáu mươi còn táo bạo khoẻ

Nhà ông có, tất cả bàu tất cả bạn, tất cả ván cơm xôi, bao gồm nồi cơm trắng nếp, bày ra một tiệc thấy linh đình

10. Câu đối tập Kiều

Ngày Xuân em hãy còn, còn nước, nhỏ non, còn lưu giữ đến

Làng chơi ta bắt buộc biết, biết người, biết mặt, biết lòng sao

(Câu đối dán công ty cô đầu)

Nền phúc hậu, nếp phong lưu, mai trúc vui vầy ơn chin chữ

Kẻ thiên tài, fan quốc sắc, đá tiến thưởng trọn vẹn cầu trăm năm

(Hồng Liên Lê Xuân Giáo, câu đối mừng đám cưới)

11. Câu Đối Chữ Nho

Khi trải qua Vị Xuyên, quê hương của trằn Bích San, Tôn Thất Thuyết, người cầm đầu phong trào Cần Vương, có tác dụng câu đối viếng ca ngợi và thương tiếc nuối một con fan tài hoa, trung hiếu của khu đất nước:

Lân quân độc thủ cô thành, quốc trung thần, gia hiếu tử Sử xẻ kinh qua demo địa, giang chào bán dạ, nguyệt trung thu

Nghĩa:

Thương ông riêng biệt tấm lòng thành, tôi trung của nước, con hiếu của nhà

Khiến tôi qua chỗ đất cũ, dòng sông đêm vắng, vầng trăng thân Thu

Nguyễn Văn Tường cùng Tôn Thất Thuyết chăm quyền trong vòng 4 tháng truất phế lập 3 vị vua nhà Nguyễn. Trong những lúc triều thiết yếu rối loạn, Pháp bắt triều đình Huế yêu cầu thuận đến đặt tòa Khâm Sứ mặt kia kè sông Hương, một con sông mà hai bên có 2 nước nên tất cả câu đối:

Nhất giang, lưỡng quốc, nan phân Thuyết

Tứ nguyệt, tam vương, triệu bất Tường

12. Câu đối Nho-Nôm

Không vô vào nội ghi nhớ hoài

Bán mãi cửa ải sợ cụ

Vế trên: không = vô, vào = nội, ghi nhớ = hoài.

Vế dưới: buôn bán = mãi, cửa ngõ = quan, hại = cụ.

Câu đối rất dị ở chỗ cần sử dụng từ Hán Nôm thuộc nghĩa.

13. Câu đối Pháp-Việt

Tám tiếng xe lửa huýt

Hai cẳng nằm ở đơ

Tám = huit (số 8), hai = deux (số 2)

14. Câu đối nói lái

Con cá đối phía bên trong cối đá

Chim vàng lông đậu tựa lồng vang

Cá đối nói lái là cối đá, vàng lông nói lái là lồng vang.

Sống ngoài bảy chục không treo kính

Nằm trong cả năm canh vẫn hại gà

Câu đối làm tặng kèm lão khách hàng làng chơi. Đeo kính nói lái là kinh đéo, sợ gà nói lái là gạ sờ.

Hồ tội phạm ngán nỗi con rồng lộn

Ngọc dấu thương tình kẻ núm đeo

(Vịnh ảnh mỹ nhân trên báo Loa, 1934)

Rồng lộn nói lái là l. Rộng, cố đeo nói lái là đéo cô.

*

5. Câu đối 2 người làm (vế ra và vế đối)

Trời sinh ông Tú Cát

(vế ra của ông Tú thương hiệu Cát)

Đất nứt bé bọ hung

(vế đối của Trạng Quỳnh)

Áo đỏ lấm phân trâu mặc dù xanh đậy dái ngựa

(vế đối của Xiển Bột)

Đá xanh xây cống, hòn bên dưới nống hòn bên trên (vế ra của một ông quan)

Ngói đỏ lợp nghè, lớp sau đè lớp trước

(vế đối của 1 người học trò)

Lợn cấn ăn uống cám tốn

Chó khôn chớ gặm càn

(vế đối của Trạng Quỳnh)

Lợn cấn (lợn mẫu cộc) ăn uống tốn những cám, tuy nhiên chữ “cấn” (thôi, phòng lại) cùng “tốn” (nhún, thuận) còn là 2 quẻ trong 8 quẻ chén bát quái 八 卦 của gớm Dịch. Vế đối có 2 chữ “khôn” và “càn” (còn call là Kiền) cũng là 2 quẻ trong chén bát quái.

Sấm động Nam bang

(vế ra của sứ Tàu)

Vũ qua Bắc hải

(vế đối của Trạng Quỳnh)

Nghĩa: Sấm rung gửi nước Nam

Mưa qua biển Bắc

Trong cơ hội đi thuyền qua sông Nhị Hà, viên sứ Tàu trung tiện, y chữa trị thẹn ra câu đối xấc xược nước Nam. Trạng Quỳnh ra mạn thuyền nhắm tới phía bắc đi tiểu xuống sông, đối ngược lại bỉ demo nước Tàu:

南 邦 一 寸 土 不 知 幾 人 耕

Nam bang nhất thốn thổ, bất tri kỉ nhân canh

(vế ra của sứ Tàu)

北 國 大 丈 夫 皆 由 此 途 出

Bắc quốc đại trượng phu, giai vì thử đồ xuất.

(vế đối của Đoàn Thị Điểm).

Nghĩa: Nước Nam bao gồm một tấc đất đắn đo có bao nhiêu fan cày.

Đàn ông nước Tàu cũng đầy đủ từ đó mà ra.

Đời vua Lê Thuần Tông sứ Tàu lịch sự phong vương, vua sai Trạng Quỳnh nghênh tiếp sứ. Trạng triệu Đoàn Thị Điểm giả làm cô gái bán sản phẩm ở quán nước mặt sông Nhị Hà. Trạng mời sứ Tàu vào nghỉ ngơi chân uống nước ngóng thuyền qua sông. Sứ Tàu thấy Thị Điểm nhan sắc mặn mòi cần bỡn bởi câu “Nam bang duy nhất thốn thổ, bất tri kỷ nhân canh”, Đoàn Thị Điểm đối lại ngay “Bắc quốc đại trượng phu, giai do thử trang bị xuất”. Một cô gái bán quán mà văn chương chiếc thế khiến cho sứ Tàu bái phục nước Nam đa số người tài.

過 關 遲 關 關 閉 願 過 客 過 關

Quá quan liêu trì, quan quan bế, nguyện quá khách quá quan

(vế ra của viên quan tiền Tàu duy trì ải)

出 對 易 對 對 難 請 先 生 先 對

Xuất đối dị, đối đối nan, thỉnh tiên sinh tiên đối.

(vế đối của Mạc Đĩnh Chi)

Nghĩa: Qua cửa quan chậm, cửa quan đóng, xin khách qua mặt đường cứ qua

Ra câu đối dễ, đối câu đối khó, xin tiên sinh đối trước

Khi Mạc Đĩnh chi đi sứ bên Nguyên mặt Tàu chạm mặt ngày mưa gió khi tới cửa ải thì thành đã đóng. Viên quan duy trì ải ao ước thử tài sứ ta buộc phải ra câu đối, nếu đối được mới mở cửa thành mang đến vào. Vế ra hiểm hóc, chỉ có 11 chữ mà tất cả tới 4 chữ “quan”. Ông ứng khẩu đối tức thì với 4 chữ “đối” khiến cho viên quan liêu Tàu thán phục sai lính open thành đón ông vào.

Đời Hậu Lê, thượng thư Đàm Thận Huy bạn xã Ông Mặc, thị trấn Đông Ngàn dạy học, môn sinh vô cùng đông. Một hôm trời mưa phệ học trò sinh sống lại trú mưa, ông ra câu đối thử tài:

Vũ vô kiềm tỏa năng lưu giữ khách

(Mưa không tồn tại khóa nhưng giữ được khách ở lại)

Một tín đồ học trò bé nông dân đối là:

Phẩn bất oai quyền dị sử nhân

(Cứt không tồn tại uy quyền cơ mà vẫn dọa được người)

Nguyễn Chiêu Huấn (sau đỗ bảng nhãn) đối:

Nguyệt hữu loan cung bất xạ nhân

(Trăng giống như cái cung tuy vậy không bắn người)

Nguyễn Giản Thanh đối xuất xắc hơn vế ra của thày:

Sắc bất bố đào dị nịch nhân

(Sắc đẹp không tồn tại sóng gió mà làm cho ta bị tiêu diệt chìm)

Về sau ông đỗ trạng nguyên năm 1508 đời vua Lê Huy Mục.

君 子 惡 其 人 之 箸

Quân tử ố kỳ nhân bỏ ra trứ

(vế ra của Hà Tôn Quyền)

聖 人 不 得 已 用 權

Thánh nhân bất đắc dĩ dụng quyền

(Vế đối của Nguyễn Công Trứ)

Nghĩa: người quân tử ghét văn lòe loẹt

Bậc thánh nhân bất đắc dĩ mới sử dụng đến quyền hành

Hà Tôn Quyền đang có tác dụng Thượng Thư bộ Lại hết sức ghét Nguyễn Công Trứ, lúc đó còn giữ một chức nhỏ, bởi tính chính trực nói trực tiếp của ông. Một hôm nhân ngày ông Trứ đến bốn dinh, ông Quyền nói có làm một câu đối mang lại đám trẻ trong công ty nhưng bọn chúng không đối nổi. Ông Trứ hỏi xem như là câu gì. Ông Quyền nói thác ra vậy nhưng thực chất là muốn cho thấy thêm ý mình ko ưa ông Trứ. “Quân tử ố kỳ nhân đưa ra trứ” mang từ sách Trung Dung 中 庸 tuy thế câu này còn có nghĩa là ông ko ưa ông Trứ. “Thánh nhân cực chẳng đã dụng quyền” lấy từ 1 lời bàn trong Tứ Thư 四 書 còn có nghĩa là nhà vua bất đắc dĩ cần dùng mang lại ông Quyền. Vế đối hay ở phần cũng cần sử dụng chữ vào sách ngược lại chữ đem trong sách của vế ra.

子 能 承 父 業

Tử năng vượt phụ nghiệp

臣 可 報 君 恩

Thần khả báo quân ân

Nghĩa: bé hay nối nghiệp cha

Bầy tôi báo bổ vua

Câu đối bởi vì vua từ bỏ Đức làm, treo vào cung, quần thần ai cũng tấm tắc khen hay. Cao Bá Quát lúc đó đang dữ chức Hành Tẩu bộ Lễ trong triều một hôm cầm cây bút đề vào bên cạnh mấy chữ “Hảo hề! hảo hề! phụ tử quân thần điên đảo 好 兮 好 兮 父 子 君 臣 顚 倒 nghĩa là: tốt thay! giỏi thay! phụ thân con vua tôi lộn ngược! chữ tử 子 (con) nằm tại chữ phụ 父 (cha), chữ thần 臣 (bầy tôi) nghỉ ngơi trên chữ quân 君 (vua). Vua từ bỏ Đức tốt biết truyền điện thoại tư vấn ông vào bắt chữa. Ông vâng mệnh cầm bút nhưng không viết thêm chữ nào, chỉ đưa vế dưới lên trên và đổi vị trí các chữ thành ra:

君 恩 臣 可 報

Quân ân thần khả báo

父 業 子 能 承

Phụ nghiệp tử năng thừa

Nghĩa: Ơn vua bè phái tôi đề nghị báo

Nghiệp thân phụ con xuất xắc noi theo

Câu sửa của Cao Bá Quát kế bên tính bí quyết thuận cảnh trên dưới trong cá biệt tự tam cương cứng của Nho giáo, còn mạnh dạn mẽ bền vững hơn của phòng vua vô cùng nhiều. Vua trường đoản cú Đức phục là tài nên có lời khen tặng ngay ông vào câu “Văn như vô cùng Quát vô chi phí Hán, thi đáo Tùng mặc dù thất thịnh Đường”.

Nước vào leo lẻo cá đớp cá

(vế ra của Đặng trằn Thường)

Trời nắng nóng chang chang bạn trói người

(vế đối của Cao Bá Quát)

Cao Bá Quát khi còn niên thiếu một buổi trưa Hè tắm truồng dưới hồ gần con đường lớn. Chạm mặt lúc Gia Long xa giá bán đi ngang, quan liêu quân đi trước dọn mặt đường thấy vậy bắt trói. Chuyện mang đến tai, Gia Long truyền cho bộ đội điệu lại hỏi chuyện. Cao Bá quát tháo thưa là học trò, trời nóng bức xuống tắm chứ không có ý phạm thượng. Gia Long không đúng Đặng nai lưng Thường, dịp đó sẽ làm cỗ Binh Bắc Thành theo tháp tùng, ra câu đối nhằm thử tài. Ông ứng khẩu đối ngay phải được tha tội. Trong tương lai ông có tác dụng quân sư mang lại Lê Duy Cự khởi nghĩa ngơi nghỉ Mỹ Lương dưới triều từ bỏ Đức đưa tới việc bị giết thuộc 2 con, toàn gia bị tru di tam tộc đã ẩn trong khẩu khí từ lúc ông còn nhỏ tuổi tuổi.

Ai công hầu, ai khanh tướng, trong è ai ai dễ biết ai?

(vế ra của Đặng è cổ Thường)

Thế Chiến Quốc, rứa Xuân Thu, gặp mặt thời cố kỉnh thế thời yêu cầu thế!

(vế đối của Ngô Thì Nhiệm)

Vế ra có 5 chữ “ai” vừa nôm vừa chữ, vế đối cũng có thể có 5 chữ “thế” vừa nôm vừa chữ, láy đi láy lại nhiều lần khéo léo tài tình cực hay, nói lên được tâm trạng của 2 người. Đây là câu đối hay tác vào văn chương Việt Nam.

Ngô Thì Nhiệm nhỏ Ngô Thì Sĩ, danh sĩ Bắc Hà, đỗ ts khoa Ất mùi hương (1775) đời Lê Hiển Tông bên Hậu Lê. Được Ngô Văn Sở ngầm báo Vũ Văn Nhậm có ý làm cho phản, Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc lần thứ hai (1788) bắt Nhậm làm thịt đi. Bắc Bình Vương sinh sống lại đặt những quan lục cỗ và trấn thủ, nhằm Lê Duy Cẩn làm cho Giám Quốc chủ trì những việc tế lễ, cần sử dụng Ngô Thì Nhiệm làm Lại cỗ Tả Thị Lang. Đổi đặt quan quân, chỉnh đốn mọi việc xong, Nguyễn Huệ về Nam nhằm Ngô Văn Sở sinh hoạt lại giữ lại Bắc Hà. Khi Tàu sang đánh chiếm nước ta quang đãng Trung đem quân ra Bắc đại phá quân Thanh vào đầu năm Nguyên Đán năm Kỷ Sửu (1789), xong sai Ngô Thì Nhiệm viết thư giảng hoà. Hầu như việc giao thiệp với nhà Thanh giao mang lại Ngô Thì Nhiệm cùng Phan Huy Ích đảm trách. Năm 1792 Ngô Thì Nhiệm được cử có tác dụng Chánh Sứ sang Tàu.

Đặng è Thường (1759-1816) tín đồ huyện Chương Đức, tỉnh Hà Đông, sau dời về sinh hoạt Sơn Nam, phái nam Định, đậu Sinh Đồ về cuối đời Hậu Lê, là bàn sinh hoạt thuở nhỏ dại với Ngô Thì Nhiệm, cả 2 đều nổi tiếng hay chữ. Thường không ra làm quan với đơn vị Tây Sơn, vào nam phò Nguyễn Ánh từ bỏ hồi còn sinh sống Gia Định lập nhiều công trạng, có tác dụng quan tới chức Tán Lý, rồi lĩnh chức bộ Binh Bắc Thành, được triệu về Kinh làm Binh bộ Thượng Thư. Thân ông với Lê Chất bao gồm hiềm khích, bị Chất tố cáo làm trả sắc phong thần cho Hoàng ngũ phúc là tướng tá của chúa Trịnh. Triều đình khép vào tội “khinh người, dối thần” tuyên án xử trảm cơ mà sau được tha. Năm 1816 lại bị Lê chất dâng biểu tố giác nhũng lạm, chiếm giữ váy ao, ẩn lậu dinh điền thời gian còn ở Bắc Thành. Ông bị tóm gọn giam rồi khép vào tội giảo (thắt cổ).

Gia Long là vị vua tàn khốc giết hại công thần. Phần nhiều tướng theo góp Nguyễn Ánh từ thuở ban đầu, lập nhiều công to đều bị giết. Nguyễn Văn Thành theo từ khi khởi binh đánh Tây Sơn đề xuất tự tử chỉ vì người con là cn Nguyễn Văn Thuyên có tác dụng thơ giữ hộ mấy văn nhân sinh hoạt Thanh Hóa gồm câu:

Sơn tể phen này dù chạm mặt gỡ

Giúp nhau xoay đổi hội cơ này.

Đỗ Thành Nhân, đại công thần theo phò từ lúc Nguyễn Ánh new 17 tuổi bị Ánh triệu mang lại họp rồi mang đến phục binh giết thịt chết. Lê Văn Câu tất cả công chiếm được Gia Định năm 1787, khi chiến bại trận Phan Rang bị truất hết chức tước, phải uống thuốc độc từ bỏ tử do tủi hổ.

Đối với bên Tây Sơn, Nguyễn Ánh tỏ ra thiếu đức độ quân tử. Trằn Quang Diệu khi chỉ chiếm lại được thành Qui Nhơn năm 1801 sẽ tha chết các binh tướng của chúa Nguyễn, cho mai táng trọng thể 2 tướng giữ lại thành là Võ Tánh (em rể Gia Long) cùng Ngô Tùng Châu. Năm 1802 bị bắt, Diệu xin tha nhưng Gia Long quán triệt mà còn xử lột da âu sầu tột độ làm cho chết chậm. Vk Trần quang đãng Diệu là Bùi Thị Xuân và đàn bà là Bùi Bích Xuân new 14 tuổi bị xử tử bắng biện pháp cho voi dày.

Đối với những tướng sĩ công ty Tây Sơn bị bắt hay ra hàng, Gia Long cho giải về trước Thái Miếu ở Huế làm lễ Hiến Phù xử lăng trì (xẻo thịt). Nguyễn Ánh cho đào mả Nguyễn Huệ, Nguyễn Nhạc bỏ hài cốt vào chum giam vào ngục, cưa sọ quang quẻ Trung có tác dụng bô đi tiểu.

Sau khi Nguyễn Ánh đem được Thăng Long, Đặng trần Thường được giao bài toán trị tội Ngô Thì Nhiệm với Phan Huy Ích. Thường cho giải 2 ông ra trước Văn Miếu, trước ra câu đối đến Ngô Thì Nhiệm, sau sai bộ đội nọc đánh mọi người 100 trượng. Ích bị đòn vơi không chết, riêng rẽ Nhiệm bị đòn nặng nề về cho quê thì mất.

16. Câu đối khó

Câu đối không ai đối được chỉnh.

*

Da trắng vỗ phân bì bạch

Đoàn Thị Điểm ra cho Trạng Quỳnh đối

Da = Bì, trắng = bạch. So bì bạch cũng là da trắng. Vỗ tị nạnh bạch hiện lên hình hình ảnh và music của bàn tay vỗ lên da gồm nước lúc tắm. Có tương đối nhiều người đối nhưng chưa tồn tại câu nào được chỉnh:

Giấy đỏ viết chỉ chu (giấy đỏ = chỉ chu)

– Trời xanh màu sắc thiên thanh (trời xanh = thiên thanh)

– Nhà quà ngồi đường hoàng (nhà quà = đường

hoàng)

Tóc xanh nghe phạt thanh (tóc = phát, vị câu phát đoản trung ương trường = tóc ngắn mà lại lòng dài, xanh = thanh).

Thằng Quỳnh ngồi bên trên cây cậy, mặt đỏ hồng hồng

Song tuy vậy là hai cửa ngõ sổ, hai tín đồ ngồi trong cửa sổ song song

Song雙 = hai, tuy vậy 囱 = cửa ngõ sổ

Ngày nay thời buổi này in nhà in nhà

(vế ra của từ bỏ Lực Văn Đoàn)

Ngày nay = bây chừ = tên tuần báo Ngày Nay. In bên in nhà = in/nhà in/nhà. Có nghĩa là hiện giờ báo Ngày Nay của tập thể nhóm Tự Lực Văn Đoàn in trong nhà in của mình. Ngày này có 2 nghĩa: bây giờ và tên tờ báo. Nặng nề đối vì các chữ ngày nay với in nhà được lập lại mà vẫn đang còn nghĩa.

Cha con thày dung dịch về quê, gánh một gánh hồi hương, phụ tử

Hồi hương = về quê; Phụ tử = phụ thân con. Cả 2 chữ còn là

tên của nhị vị thuốc Bắc.

Gái tơ chỉ kén ngài quân tử

4 chữ: tơ, chỉ, kén, ngài đều sở hữu 2 nghĩa:

Tơ = tơ lụa/trẻ tuổi, non măng

Chỉ = gai chỉ/chỉ vậy mà thôi, quan trọng khác

Kén = chiếc kén ở trong bé nhộng/chọn lựa

Ngài = bé tằm/lối xưng hô với những người tôn quý

Tôi là đàn bà Nghi Xuân, tôi đi Chợ Hạ, mua cá thu về, chợ hãy còn đông

Nghi Xuân = tên thị trấn thuộc tỉnh giấc Hà Tĩnh

Chợ Hạ = thương hiệu chợ ngơi nghỉ Nghi Xuân

4 chữ xuân, hạ, thu, đông còn là tên của bốn mùa

Tôi tên là Lễ bé nhà thi thư, gặp đời Xuân Thu thì phải dịch

Ngũ khiếp của đạo Nho: tởm Thi, kinh Thư, tởm Lễ, tởm Dịch, kinh Xuân Thu

Con gái bên đông lấy ông xã bên tây, cứ ngơi nghỉ lòng tức thì chớ hề nam giới bắc

Cô Miên ngủ một mình

= một mình, miên = ngủ. Cô miên = ngủ một mình.

Cô Lan cung cấp giấy cửa Đông, kẻ Nam fan Bắc chưa chấp nhận cô

Chữ lan 闌 gồm chữ môn 門 là cửa. Vào chữ môn có chữ đông東, cần chữ lan cũng là cửa đông.

Hẹ cậu nghệ khóc gừng, rức lác bóng giềng ỏm tỏi

Gái quê ở khu đất nhà quê, quê của, quê người, quê cả thói

Lên phố mía chạm mặt cô hàng mật di động cầm tay kẹo lại hỏi thăm đường

Bò lang chạy vào thôn Bo

Bò lang nói lái lại là thôn Bo

Lăm le có tác dụng lẽ là lẽ lầm

(tất cả những chữ đều bước đầu bằng chữ l).

Vợ cả vk hai hai vợ đều là vợ cả

KẾT LUẬN

Tuy mượn thể văn của Tàu mà lại câu đối của ta phong phú, đa dạng chủng loại hơn. Tàu không tồn tại những câu đối nói lái, Hán-Nôm, Pháp-Việt, tập Kiều. Những một số loại câu đối một số loại này là trí tuệ sáng tạo của Việt Nam.

Thời Nho học thịnh hành, câu đối rất thêm trong dân gian. Câu đối được treo trong nhà, bàn thờ cúng ông bà, khu vực công đường, đình chùa, miếu mạo. Câu đối được áp dụng trong vấn đề quan hôn tang tế như chúc thọ, thăng quan lại tiến chức, mừng thi đỗ, viếng bạn chết, khóc các bạn hữu, bà xã con.

Dịp Tết người ta nhờ vào hoặc thuê một ông vật văn xuất xắc chữ giỏi viết hỗ trợ cho câu đối để treo trước cổng xuất xắc trong nhà. Ví như được một vị khoa bảng khuyến mãi cho đôi câu đối thì là một vinh hạnh lớn. Trong bài toán bang giao cùng với Tàu, giai thoại đối đáp thân ta cùng sứ Tàu vẫn giúp bảo đảm quốc thể.

Chữ nghĩa trong câu đối cô đọng, đãi lọc như lối chọn từ trong thơ. Nguyễn Văn Ngọc tích lũy được hơn 300 câu đối lừng danh nhưng chỉ có khoảng 40 câu được xem là hay. Một câu đối được cho là tuyệt tác yên cầu văn phong từ bỏ nhiên, phóng khoáng, thoát ra phía bên ngoài khuôn sáo, câu văn mạch lạc, rõ ràng, chữ dùng thiết yếu xác, gợi hình, tạo âm hưởng, gọi lên nghe giòn giã, quý phái sảng. Càng đọc, càng ngẫm nghĩ, càng thấy hay, thêm hứng thú. Làm cho được một câu đối tuyệt cây viết xưa nay hồ dễ được mấy người.